World Cup 2026 tiếp tục chứng kiến những bất ngờ và những câu chuyện cổ tích đáng nhớ. Dù vậy, khi giải đấu bước vào giai đoạn quyết định, một thực tế quen thuộc lại hiện ra: bóng đá châu Âu vẫn đang nắm quyền thống trị sân khấu lớn nhất của môn thể thao vua.

Châu Âu vẫn là ông chủ của bóng đá thế giới

Cứ sau mỗi kỳ World Cup, người ta lại bắt đầu nói về sự sụp đổ của trật tự cũ. Một vài ông lớn bị loại sớm, vài đội bóng ngoài châu Âu tạo nên địa chấn và lập tức xuất hiện những nhận định khoảng cách giữa các nền bóng đá đã được thu hẹp, rằng thời đại thống trị của châu Âu đang đi đến hồi kết. Đó là một câu chuyện hấp dẫn, dễ tạo cảm xúc và phù hợp với tinh thần lãng mạn mà World Cup luôn mang lại. Chỉ tiếc rằng thực tế vẫn chưa diễn ra như vậy.

Tại World Cup 2026, 6 trong số 8 đội góp mặt ở tứ kết đến từ châu Âu. Dù vòng knock-out chứng kiến một vài đại diện châu Âu bị loại bởi các đội bóng ngoài lục địa già, phần lớn những bất ngờ thực sự lại đến theo chiều ngược lại, khi Na Uy đánh bại Brazil hay Bỉ vượt qua Senegal. Nếu có một cuộc chuyển giao quyền lực, thì ít nhất cho đến lúc này, nó vẫn chưa xảy ra.

Tất nhiên, vẫn có những dấu hiệu tích cực cho phần còn lại của thế giới bóng đá. Lần đầu tiên trong lịch sử, 2/3 cường quốc truyền thống của World Cup là Brazil và Đức (còn Italia ngồi nhà) đều không góp mặt ở vòng tứ kết. Việc World Cup mở rộng lên 48 đội cũng tạo thêm cơ hội cho bóng đá châu Phi, khu vực từ lâu được xem là sở hữu chiều sâu lực lượng nhưng lại không có đủ suất tham dự tương xứng với tiềm năng.

9/10 đại diện châu Phi vượt qua vòng bảng là minh chứng rõ ràng nhất cho sự phát triển ấy. Những đội bóng như Cape Verde hay CHDC Congo đã mang đến làn gió mới cho giải đấu, và trở thành hiện tượng thực sự của mùa hè trên đất Bắc Mỹ. Tuy nhiên, sự tiến bộ đó vẫn chưa đồng nghĩa với việc họ đủ sức thay thế những thế lực truyền thống.

Na Uy mới loại Brazil để vào tứ kết World Cup 2026

Hai hoặc ba thập niên trước, thế giới từng tin Mỹ sẽ sớm trở thành một siêu cường bóng đá khi quốc gia này bắt đầu đầu tư nghiêm túc vào môn thể thao vua. Đến năm 2026, đội tuyển Mỹ rõ ràng đã tiến bộ rất nhiều, song khoảng cách giữa họ với nhóm ứng viên vô địch vẫn còn khá xa.

Châu Phi cũng từng được kỳ vọng sẽ tạo ra cuộc cách mạng của riêng mình với những thế hệ vàng của Nigeria hay Cameroon trong thập niên 1990. Thế nhưng, nghịch lý là tại World Cup lần này, cả hai đội tuyển ấy thậm chí còn không vượt qua được vòng loại. Trong khi đó, câu chuyện cổ tích của Cape Verde dù rất đáng ngưỡng mộ nhưng vẫn khó khiến người ta tin rằng một quốc gia với dân số chỉ khoảng nửa triệu người sẽ sớm trở thành nhà vô địch thế giới.

Châu Á cũng chưa tạo ra bước tiến mà nhiều người mong đợi. Nhật Bản từ lâu được xem là ứng viên sáng giá nhất để phá vỡ giới hạn của bóng đá ngoài châu Âu và Nam Mỹ nhờ cơ sở hạ tầng hiện đại, hệ thống đào tạo bài bản và tư duy bóng đá tiên tiến. Tuy nhiên, hơn hai thập niên sau kỳ World Cup tổ chức trên sân nhà năm 2002, họ vẫn chưa thể giành nổi một chiến thắng ở vòng knock-out.

Điều thú vị là đội bóng ngoài châu Âu tạo được tiếng vang lớn nhất trong những năm gần đây lại chính là Morocco, một quốc gia có mối liên hệ cực kỳ chặt chẽ với lục địa già. Phần lớn cầu thủ của họ sinh ra và trưởng thành tại châu Âu, nhiều người được đào tạo trong các học viện của Pháp, Tây Ban Nha hay Hà Lan trước khi lựa chọn khoác áo quê hương của cha mẹ hoặc ông bà mình.

Đó không phải là câu chuyện riêng của Morocco. Phần lớn đội hình của Algeria, CHDC Congo, Cape Verde hay Tunisia cũng được xây dựng theo mô hình tương tự. Ở khu vực CONCACAF, Curacao gần giống một đội tuyển Hà Lan phiên bản thứ hai khi hầu như toàn bộ cầu thủ của họ sinh ra tại xứ sở hoa tulip.

Morocco đang là một ngoại lệ của khu vực châu Phi tại World Cup 2026

Điều này giúp nhiều nền bóng đá thu hẹp khoảng cách với châu Âu, nhưng đồng thời cũng phản ánh một thực tế khác: nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn đang được sản sinh chủ yếu từ hệ thống đào tạo của châu Âu. Những quốc gia ngoài lục địa già đang tận dụng phần dư thừa của bóng đá châu Âu thay vì thực sự vượt qua nó.

Lý do nằm ở tiền bạc, hệ thống đào tạo trẻ và chất lượng thi đấu đỉnh cao. EURO từ lâu đã được xem như một World Cup thu nhỏ, còn Nations League giúp các đội tuyển hàng đầu liên tục được cọ xát ở môi trường cạnh tranh khốc liệt. Trong khi đó, các giải đấu tương đương ở những châu lục khác thường thiếu tính cạnh tranh hoặc gặp nhiều vấn đề về tổ chức.

Năm 1994, khi World Cup được tổ chức tại Mỹ, chỉ có Brazil là đội ngoài châu Âu góp mặt ở tứ kết. 32 năm sau, tại kỳ World Cup tiếp theo trên đất Bắc Mỹ, con số ấy chỉ tăng lên thành hai. Nếu đó được xem là một cuộc cách mạng thì rõ ràng nó diễn ra chậm hơn rất nhiều so với những gì người ta từng kỳ vọng.

Những câu chuyện cổ tích vẫn sẽ xuất hiện ở World Cup. Những hiện tượng như Cape Verde hay Morocco sẽ tiếp tục mang đến cảm xúc cho người hâm mộ. Nhưng ít nhất ở thời điểm hiện tại, khi nhìn vào những vòng đấu cuối cùng của giải đấu lớn nhất hành tinh, thế giới vẫn đang chứng kiến một sự thật quen thuộc: châu Âu vẫn là trung tâm của bóng đá thế giới.