Xabi Alonso có lẽ đã theo dõi rất kỹ cách Chelsea vận hành trong trận chung kết FA Cup cuối tuần qua. Không chỉ vì đó là đội bóng sắp thuộc về ông, mà còn bởi sơ đồ 3-4-2-1 mà Chelsea sử dụng tại Wembley chính là nền tảng chiến thuật đã làm nên tên tuổi Alonso tại Leverkusen.

Chelsea dưới thời Xabi Alonso sẽ chơi như thế nào?

Và một khi Chelsea thực sự bước vào kỷ nguyên Alonso, nhiều cầu thủ hiện tại sẽ phải thay đổi hoàn toàn cách chơi bóng của mình. Tại Leverkusen, Alonso xây dựng một trong những đội bóng ấn tượng nhất châu Âu mùa 2023/24. Họ vô địch Bundesliga, giành cúp quốc gia Đức và chỉ thua đúng một trận trong cả mùa: chung kết Europa League trước Atalanta.

Điều khiến Leverkusen của Alonso đặc biệt không chỉ nằm ở pressing hay kiểm soát bóng - những thứ gần như HLV hiện đại nào cũng theo đuổi - mà ở cách đội bóng ấy tổ chức không gian và khai thác tối đa phẩm chất từng cá nhân.

Hệ thống 3-4-2-1 của Alonso vận hành theo kiểu bất đối xứng. Một wing-back trở thành nguồn sáng tạo chính, với người còn lại gần như chơi như tiền đạo cánh.

Ở cánh trái, Alejandro Grimaldo không đơn thuần là hậu vệ biên. Anh lùi sâu tổ chức bóng, bó vào trung lộ và đóng vai trò "playmaker" từ tuyến dưới. Trong khi đó, Jeremie Frimpong ở cánh phải thường là cầu thủ dâng cao nhất đội hình, liên tục xâm nhập vòng cấm và tạo đột biến.

Bộ đôi này đóng góp tổng cộng 39 bàn thắng và kiến tạo tại Bundesliga mùa ấy - con số cho thấy hệ thống của Alonso phụ thuộc lớn thế nào vào sức công phá từ hai biên.

Điều thú vị là Alonso, dù từng là một trong những tiền vệ chuyền dài hay nhất thế giới, lại không thích đội bóng của mình chơi quá trực diện. Ông muốn các vị trí đứng gần nhau để tạo ra các tam giác phối hợp ngắn và đảm bảo khả năng counter-press ngay sau khi mất bóng.

Leverkusen thường triển khai bóng qua "hộp tiền vệ" gồm hai tiền vệ trung tâm và hai số 10 phía trên. Granit Xhaka là người điều phối các đường chuyền xuyên tuyến, còn Florian Wirtz nhận bóng giữa khoảng trống rồi lập tức hướng thẳng về khung thành.

Xhaka từng là một trong những mắt xích quan trọng nhất của Alonso tại Leverkusen

Về mặt cấu trúc, đó gần như là hệ thống 3-4-3, điều Chelsea từng làm dưới thời Enzo Maresca. Song khác biệt nằm ở vai trò wing-back. Dưới thời Alonso, họ nguy hiểm và trực diện hơn rất nhiều, gợi nhớ tới Victor Moses và Marcos Alonso dưới thời Antonio Conte, hoặc Reece James cùng Ben Chilwell thời Thomas Tuchel.

Đó cũng là câu hỏi lớn nhất với Chelsea hiện tại: ai sẽ phù hợp với hệ thống ấy?

Nếu khỏe mạnh, Reece James gần như sinh ra cho kiểu bóng đá này. Nhưng vấn đề là cơ thể của anh có còn chịu nổi cường độ hoạt động khổng lồ nơi hành lang biên hay không. Malo Gusto đủ tốc độ và thể chất để đảm nhận vai trò kiểu Frimpong, song khả năng tạo đột biến cuối cùng vẫn còn khoảng cách khá xa.

Ở cánh đối diện, Chelsea hiện chưa có ai giống Grimaldo. Marc Cucurella thông minh trong di chuyển và phòng ngự, nhưng không phải mẫu hậu vệ có thể điều tiết bóng như một tiền vệ kiến thiết.

Hàng thủ cũng sẽ cần thay đổi mạnh.

Chelsea hiện thiếu một trung vệ đủ áp đảo về thể chất để làm trụ cột trong hệ thống ba người. Wesley Fofana chơi thiếu ổn định, Tosin Adarabioyo chậm khi phải dâng cao, còn Jorrel Hato hay Josh Acheampong vẫn quá trẻ.

Tuy nhiên, Levi Colwill có thể trở thành quân bài cực kỳ quan trọng. Khả năng chuyền xuyên tuyến từ hàng thủ của anh gần như hoàn hảo cho triết lý Alonso. Romeo Lavia cũng sở hữu phẩm chất tương tự ở tuyến giữa, trong khi Moises Caicedo, Andrey Santos và Enzo Fernandez đều có khả năng tung ra các đường chuyền thẳng vào khoảng trống phía trên.

Đặc biệt, Enzo có thể phù hợp hơn nếu được đẩy lên vai trò số 10 thay vì đá thấp. Dù vậy, cái tên khiến người ta tò mò nhất chắc chắn là Cole Palmer.

Các cầu thủ của Chelsea hiện tại có đầy đủ các tố chất để tỏa sáng trong hệ thống của Alonso

Rất ít cầu thủ trên thế giới phù hợp với vai trò kiểu Florian Wirtz hơn Palmer. Dù sa sút mùa này, anh vẫn là cầu thủ sở hữu khả năng nhận bóng giữa các tuyến, xoay trở trong không gian hẹp và tạo khác biệt bằng những pha xử lý thiên tài.

Joao Pedro cũng được xem là mẫu tiền đạo Alonso đặc biệt yêu thích: một số 9 có thể lùi xuống chơi như số 10, kết nối lối chơi rồi bất ngờ xâm nhập khoảng trống phía sau hàng thủ.

Ngược lại, các cầu thủ chạy cánh thuần túy như Alejandro Garnacho hay Jamie Gittens có thể gặp khó. Nếu Alonso áp dụng hệ thống của Leverkusen tại Stamford Bridge, họ sẽ buộc phải học cách chơi bó vào trung lộ hoặc thậm chí chuyển thành wing-back.

Dĩ nhiên, chưa có gì đảm bảo Alonso sẽ bê nguyên hệ thống cũ sang Chelsea. Ông đủ linh hoạt để thay đổi theo chất lượng nhân sự. Giai đoạn ngắn ngủi tại Real Madrid cho thấy Alonso từng thử cả hàng thủ bốn người lẫn hai tiền đạo khi cần thiết.

Vấn đề lớn nhất ở Madrid không nằm ở chiến thuật, mà là phòng thay đồ đầy những ngôi sao lớn không hoàn toàn tin vào ông. Chelsea thì khác. Đây vẫn là tập thể trẻ, giàu tiềm năng và dễ định hình hơn nhiều. Và với vị thế của một huyền thoại từng khoác áo Liverpool, Real Madrid, Bayern cùng tuyển Tây Ban Nha, Alonso nhiều khả năng sẽ nhận được sự tôn trọng lớn hơn các HLV trước đó.

Điều Chelsea cần lúc này không chỉ là một HLV giỏi chiến thuật, mà là người đủ sức tạo ra bản sắc mới. Nên nếu được trao đúng quyền lực cùng sự hỗ trợ cần thiết, Xabi Alonso có thể là người biến tập thể hỗn loạn hiện tại thành một Chelsea mang diện mạo hoàn toàn khác.