VAR vốn được sinh ra để sửa chữa những sai lầm của trọng tài, đảm bảo sự công bằng và tăng tính minh bạch cho bóng đá. Nhưng tại World Cup 2026, công nghệ này lại trở thành tâm điểm của tranh cãi. Không phải vì VAR can thiệp quá nhiều, mà bởi chẳng ai còn biết khi nào nó sẽ xuất hiện và khi nào lại… biến mất!

Đức vươn lên dẫn trước Ecuador sau khi VAR quyết định không can thiệp. Ảnh: Getty

Nếu cách đây ít ngày, giới mộ điệu băn khoăn liệu FIFA có đang áp dụng VAR theo một tiêu chuẩn khác tại World Cup 2026 hay không, thì sau hàng loạt quyết định gây tranh cãi, giờ đây lại xuất hiện một nỗi hoài nghi lớn hơn. Đó là, VAR có còn hoạt động theo một nguyên tắc thống nhất, hay tất cả chỉ phụ thuộc vào cảm tính của từng tổ trọng tài?

Điều đáng nói là về mặt thống kê, World Cup 2026 không hề khác biệt so với Premier League. Trung bình mỗi trận đấu chỉ có 0,28 lần VAR can thiệp, gần tương đương con số 0,29 của giải Ngoại hạng Anh mùa trước. Số lần trọng tài được yêu cầu ra màn hình xem lại tình huống cũng chỉ nhỉnh hơn đôi chút, 0,17 so với 0,15.

Những con số ấy cho thấy FIFA vẫn kiên định với triết lý "can thiệp tối thiểu để mang lại lợi ích tối đa". Trên lý thuyết, đó là một định hướng hợp lý. Bóng đá cần sự liền mạch, cảm xúc và tốc độ. Không ai muốn trận đấu bị cắt vụn bởi những lần dừng bóng kéo dài.

Pierluigi Collina, người đứng đầu Ủy ban trọng tài FIFA, cũng nhiều lần khẳng định bóng đá là môn thể thao có va chạm và không phải mọi tiếp xúc đều là phạm lỗi. Ông muốn các trọng tài để trận đấu diễn ra tự nhiên hơn, chỉ sử dụng VAR khi xuất hiện "sai lầm rõ ràng và hiển nhiên".

Vấn đề nằm ở chỗ, khái niệm "rõ ràng và hiển nhiên" ngày càng trở nên mơ hồ. Trong cùng một giải đấu, người ta chứng kiến Ghana không được hưởng phạt đền sau pha vào bóng khá vụng về của Ezri Konsa. HLV Carlos Queiroz tức giận đến mức mỉa mai rằng "VAR chắc đi uống cà phê mất rồi!".

Tranh cãi trong trận Ecuador vs Curacao

Chỉ một ngày sau, Brazil lại bị từ chối một bàn thắng vì VAR xác định Vinicius phạm lỗi với Jack Hendry. Điều trớ trêu là nhiều chuyên gia nhận định chính Hendry mới là người chủ động va chạm trước. Nếu pha bóng ấy đủ để VAR đảo ngược quyết định của trọng tài, tại sao tình huống của Ghana lại hoàn toàn bị bỏ qua?

Chưa dừng lại ở đó, trận Đức gặp Ecuador tiếp tục đẩy những tranh cãi lên cao hơn. Alexandar Pavlovic đá cao chân trúng đầu Pedro Vite trước khi Leroy Sane ghi bàn mở tỷ số. Hầu hết các cựu trọng tài và chuyên gia đều cho rằng đây là lỗi rõ ràng, đủ để VAR can thiệp. Thế nhưng bàn thắng vẫn được công nhận.

Rồi ngay đầu hiệp 2, Đức được hưởng phạt đền sau tình huống Kai Havertz ngã trong vòng cấm. Lần này, VAR lại hoạt động rất tích cực, yêu cầu trọng tài hủy quả penalty vì phát hiện Leroy Sane đã phạm lỗi với Pedro Vite từ khu vực giữa sân trước đó.

Điều khiến dư luận khó chấp nhận không phải quyết định hủy phạt đền, mà là sự đối lập trong cách áp dụng tiêu chuẩn. Một pha đá cao chân nguy hiểm bị bỏ qua hoàn toàn, trong khi một pha va chạm nhẹ hơn ở giữa sân lại được soi rất kỹ. Nếu cùng một trận đấu mà VAR sử dụng hai ngưỡng can thiệp khác nhau, thì tiêu chuẩn thống nhất nằm ở đâu?

Ghana đã bị từ chối một quả phạt đền, khiến HLV Carlo Queiroz tức giận. Ảnh: Getty

Đó mới là vấn đề lớn nhất của World Cup 2026. VAR không phải được tạo ra để thay thế trọng tài. Công nghệ này chỉ đóng vai trò sửa chữa những sai sót nghiêm trọng. Nhưng muốn làm được điều đó, điều kiện tiên quyết là trọng tài trên sân phải đưa ra những quyết định đủ chính xác ngay từ đầu.

Khi trọng tài mắc lỗi liên tiếp, còn VAR lại lựa chọn thời điểm can thiệp theo cách mà không ai có thể dự đoán, cảm giác công bằng sẽ nhanh chóng biến mất. NHM không phản đối việc trọng tài sai. Sai lầm là một phần của bóng đá. Điều họ khó chấp nhận là 2 tình huống gần như giống nhau lại có 2 cách xử lý hoàn toàn khác nhau.

Có lẽ đáng sợ nhất không phải là một quyết định sai, mà là việc không ai còn biết tiêu chuẩn nào đang được áp dụng. Hôm nay VAR xuất hiện để hủy một bàn thắng, ngày mai nó có thể im lặng trước một quả phạt đền rõ ràng. Hôm nay một pha va chạm nhỏ bị xem đi xem lại nhiều lần, nhưng ngày mai một cú đá thẳng vào đầu đối phương lại bị bỏ qua.

Khi đó, VAR không còn là biểu tượng của sự minh bạch nữa, mà vô tình trở thành một "trò chơi may rủi", nơi số phận của các đội bóng phụ thuộc vào việc tổ VAR hôm ấy nhìn nhận tình huống theo cách nào.