Giải đấu bóng đá lớn nhất hành tinh từ lâu đã song hành với bê bối, nghi kỵ và vô số tranh cãi. Quyết định mới đây của FIFA về việc hoãn án treo giò một cầu thủ tuyển Mỹ để kịp ra sân ở trận knock-out quan trọng tiếp tục khiến dư luận dậy sóng, đồng thời phủ thêm một góc tối lên chiếc cúp vàng World Cup 2026.

Thuyết âm mưu luôn song hành cùng các kỳ World Cup

Ngay từ những ngày đầu hình thành, World Cup đã gắn với không ít rắc rối và tai tiếng. Tại World Cup 1934 trên đất Italia, trọng tài người Thụy Điển điều khiển cả trận bán kết lẫn chung kết được cho là đã bí mật dùng bữa tối với nhà độc tài Benito Mussolini trước trận bán kết. Liệu ông có thiên vị đội chủ nhà, qua đó mở đường cho chức vô địch của Azzurri? Đến nay, những nghi ngờ ấy vẫn tồn tại dù chưa từng có bằng chứng xác thực.

Kỳ World Cup đầu tiên năm 1930 cũng đầy trắc trở. Sân vận động tại Uruguay không kịp hoàn thành đúng tiến độ, còn Ai Cập – đại diện duy nhất của châu Phi dự kiến tham dự – lỡ chuyến tàu sang Nam Mỹ theo đúng nghĩa đen. Bốn năm sau, Uruguay, với tư cách đương kim vô địch, tẩy chay World Cup tại Italia vì bất mãn với số lượng đội châu Âu tham dự giải năm 1930. Đó vẫn là lần duy nhất trong lịch sử một nhà đương kim vô địch không góp mặt ở kỳ World Cup kế tiếp.

Những chủ nhà bị ngờ vực

Cũng như Italia năm 1934, nhiều nước chủ nhà World Cup luôn đối mặt với những nghi ngờ về sự ưu ái từ phía sau hậu trường.

Tại World Cup 1966, phần lớn các quốc gia Mỹ Latin tin rằng mọi thứ được sắp đặt nhằm có lợi cho đội chủ nhà Anh hoặc các đại diện châu Âu. Đội trưởng Argentina bị truất quyền thi đấu trong trận gặp Anh, còn Uruguay mất 2 cầu thủ vì thẻ đỏ ở cuộc đối đầu với Tây Đức.

Đến World Cup 2002 tại Nhật Bản và Hàn Quốc, sự hoài nghi chuyển sang phía châu Âu. Hàn Quốc lần lượt vượt qua Italia và Tây Ban Nha trong 2 trận đấu gây nhiều tranh cãi về công tác trọng tài. "Cứ như thể họ ngồi quanh một chiếc bàn rồi quyết định tống chúng tôi ra khỏi giải", cựu Bộ trưởng Italy, Franco Frattini từng phàn nàn.

Không chỉ trọng tài, việc nhập tịch cầu thủ cũng nhiều lần trở thành chủ đề gây tranh cãi. Ngay từ thập niên 1930, Italy đã tăng cường lực lượng bằng hàng loạt cầu thủ gốc Nam Mỹ. Trong đội hình vô địch World Cup 1934 của họ, có tới 5 cầu thủ gốc Argentina hoặc Brazil.

Nhiều thập kỷ sau, Qatar cũng gây tranh luận khi nhập tịch 3 cầu thủ Brazil hoặc Bồ Đào Nha nhằm tăng cơ hội giành vé dự World Cup 2026, bất chấp việc FIFA vừa ban hành quy định yêu cầu cầu thủ đổi đội tuyển phải có mối liên hệ rõ ràng với quốc gia mới.

Một hình thức gây tranh cãi khác là những nghi án làm suy yếu đối thủ. Người Anh vẫn nhắc đến World Cup 1970 với vụ đội trưởng Bobby Moore bị bắt tại Colombia trước giải đấu, hay việc thủ môn Gordon Banks bất ngờ vắng mặt ở trận gặp Tây Đức vì đau bụng sau khi uống một chai bia bị cho là "đáng ngờ". Thậm chí, một bài viết trên Observer còn đặt giả thuyết CIA đầu độc Banks nhằm giúp chế độ quân sự Brazil củng cố vị thế bằng chức vô địch World Cup.

Đến World Cup 1998, khi Brazil thất bại trước Pháp ở trận chung kết, màn trình diễn mờ nhạt của Ronaldo cũng làm dấy lên những đồn đoán về khả năng anh bị đầu độc.

Việc các thuyết âm mưu vẫn tồn tại suốt nhiều thập kỷ cho thấy sức hút đặc biệt của World Cup. Theo FIFA, trận chung kết năm 2022 thu hút khoảng 1,5 tỷ khán giả theo dõi trên truyền hình. Đi cùng sức hút ấy là nguồn doanh thu khổng lồ từ bản quyền truyền hình, tài trợ, thương mại, bán vé và các dịch vụ liên quan.

FIFA, dù hoạt động theo mô hình phi lợi nhuận, dự kiến thu về 8,9 tỷ USD từ World Cup 2026. Phần lớn số tiền này được phân bổ cho 211 liên đoàn thành viên và 6 liên đoàn khu vực. Tuy nhiên, việc thiếu các quy định minh bạch về phân bổ nguồn lực cũng khiến FIFA nhiều lần bị chỉ trích về công tác quản trị.

Chủ tịch FIFA Infantino thường xuất hiện bên cạnh những chính trị gia quyền lực

Cuộc điều tra của giới chức Mỹ và Thụy Sĩ năm 2015 đã phơi bày vụ bê bối tham nhũng quy mô lớn khi hơn 40 quan chức FIFA bị truy tố. Chủ tịch FIFA khi đó là Sepp Blatter buộc phải từ chức, còn Jeffrey Webb nhận tội với một số cáo buộc. Người kế nhiệm Blatter là Gianni Infantino.

Con cưng của quyền lực

Tuy nhiên, những cải cách dưới thời Chủ tịch Gianni Infantino vẫn chưa đủ để xóa bỏ hình ảnh gây tranh cãi của FIFA. Giống hai người tiền nhiệm là Sepp Blatter và Joao Havelange, Infantino là người rất giỏi kết giao với những chính trị gia có ảnh hưởng. Ông từng nhận Huân chương Hữu nghị từ Tổng thống Nga Vladimir Putin và sau đó sáng lập Giải Hòa bình FIFA để trao cho Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Sự “linh hoạt” của lãnh đạo FIFA trước những người cầm quyền phần nào giải thích một trong những lợi thế lớn nhất của tổ chức này: khả năng kỳ lạ trong việc thản nhiên vượt qua các cơn sóng địa chính trị, miễn là World Cup và những khoản lợi khổng lồ mà nó tạo ra vẫn được bảo toàn.

Minh chứng là việc Đức sáp nhập Áo năm 1938 khiến giải đấu 16 đội năm đó thiếu mất một đội, nhưng FIFA không để chuyện ấy làm hỏng cuộc chơi. Hay việc Nga sáp nhập Crimea năm 2014 cũng không ngăn nước này đăng cai World Cup 2018.

Hành trình của Iran ở World Cup này cũng là chuyện dở khóc dở cười vì chủ nhà Mỹ gây khó đủ đường. Iran phải đóng quân tại thành phố Tijuana của Mexico, thay vì kế hoạch ban đầu là tập huấn ở Tucson, bang Arizona dù cả 3 trận vòng bảng đều diễn ra trên lãnh thổ Mỹ. Iran phải bay sang Mỹ 1 ngày trước mỗi trận, rồi rời đi vào ngày hôm sau, thậm chí sau trận gặp New Zealand hôm 14/6, họ bị yêu cầu trở lại thành phố Tijuana của Mexico ngay trong đêm. FIFA từng cam kết sẽ hỗ trợ Iran giải quyết vấn đề visa và lưu trú nhưng thực tế đội tuyển này gần như bị bỏ mặc cho đến khi rời giải.

Balogun (số 20) được "đặc cách" hoãn án treo giò đỏ để dự trận đấu Mỹ - Bỉ tại World Cup 2026

Tranh cãi mới nhất xoay quanh việc FIFA hoãn quyết định treo giò tuyển thủ Mỹ Folarin Balogun sau cuộc điện đàm giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Infantino (điều được chính Trump xác nhận trên MXH). Tiền đạo quan trọng này bị thẻ đỏ trực tiếp ở vòng 1/16, mặc nhiên bị treo giò trận Mỹ - Bỉ ở vòng 1/8, nhưng thực tế anh đã được “giải cứu” khi FIFA áp dụng “quy định đặc biệt”.

Rất bất thường, gây vô vàn bất bình nhưng có vẻ như với FIFA thì không có gì là kỳ lạ. Nực cười là dù Balogun “bị đẩy” vào sân (chưa chắc anh ta đã mong muốn điều này) thi đấu tới 92 phút, nhưng cuối cùng Mỹ vẫn để thua 1-4 và chấm dứt giấc mơ World Cup ở đây. Thật cay đắng!

Việc mở rộng World Cup từ 32 lên 48 đội giúp FIFA gia tăng đáng kể số trận đấu, doanh thu và giá trị thương mại. Tuy nhiên, sự thay đổi này cũng kéo theo nhiều tranh cãi hơn về công tác điều hành và tính công bằng của giải đấu.

"Tôi hy vọng chúng ta sẽ tổ chức một kỳ World Cup để thật sự đoàn kết thế giới", Chủ tịch Gianni Infantino từng phát biểu trước giải đấu. Nhưng với bao bất công trong cách FIFA và chủ nhà Mỹ đối xử với Iran ở vòng bảng, hay mới nhất là chuyện tẩy trắng án phạt của cầu thủ Mỹ ở vòng 1/8, có lẽ những bức xúc và nghi ngờ không những không thể xoá bỏ mà tiếp tục được phủ dày lên sau mỗi kỳ World Cup.